Hai problemas públicos que non se resolven comprando o que xa existe: un asistente de IA que atenda os veciños dun municipio sen cobertura, un sistema que prediga fugas nunha rede de auga, unha plataforma que dixitalice un servizo que ninguén dixitalizou antes. Para eses casos a Lei de contratos do sector público prevé a compra pública de innovación: un conxunto de procedementos cos que unha administración pode contratar o desenvolvemento dunha solución que aínda non está no mercado, sen saltar a concorrencia nin a igualdade de trato. Esta guía explica que é, que modalidades existen, como se empeza, como se financia e que lle debe pedir o organismo ao provedor para que o proxecto chegue a produción.

Que é a compra pública de innovación

A compra pública de innovación (CPI) é unha actuación administrativa de fomento da innovación orientada á mellora dos servizos públicos mediante a contratación de solucións novas ou significativamente melloradas. A diferenza cunha compra ordinaria é que o obxecto non está definido como produto, senón como necesidade ou resultado: o organismo describe o problema e as prestacións que espera, e o mercado propón como resolvelo. A Guía 2.0 de compra pública de innovación do Ministerio de Ciencia recolle a metodoloxía e os modelos.

Ten dúas grandes modalidades:

Compra Pública Precomercial (CPP): contratación de servizos de investigación e desenvolvemento nos que o organismo comparte coas empresas os riscos e os beneficios e non se reserva en exclusiva os resultados. Está excluída da Lei de contratos polo seu artigo 8, aínda que se rexe polos principios de publicidade, concorrencia, transparencia e igualdade. Serve para explorar varias solucións en paralelo, por fases, e quedar coa que funciona.
Compra Pública de Tecnoloxía Innovadora (CPTI): contratación dun ben ou servizo que non existe no momento da licitación pero que se pode desenvolver nun prazo razoable, cos procedementos da lei. É a vía para pasar do prototipo ao despregamento.

Os procedementos da Lei 9/2017 que a fan posible

A Lei 9/2017 de contratos do sector público ofrece varias ferramentas que, combinadas, permiten licitar innovación con seguridade xurídica:

Consultas preliminares do mercado (artigo 115). Antes de licitar, o órgano de contratación pode consultar os operadores para preparar a licitación e informalos dos seus plans. É o primeiro paso obrigado en CPI: sen consulta, o organismo non sabe que é viable nin a que prezo. A lei esixe publicar a consulta, que non lle xere vantaxes a quen participa e que as conclusións consten no expediente.
Asociación para a innovación (artigos 177 a 182). Procedemento deseñado para a CPI: selecciónanse un ou varios socios que desenvolven a solución por fases con obxectivos e pagamentos intermedios, e o organismo pode adquirir despois o resultado sen nova licitación se cumpre os niveis de rendemento e os custos máximos acordados. É a vía cando a necesidade non se pode satisfacer co que hai no mercado.
Diálogo competitivo (artigos 172 a 176). Para contratos especialmente complexos nos que o organismo non pode definir de antemán os medios técnicos: dialoga cos candidatos ata identificar a solución e despois pide ofertas finais.
Licitación con negociación (artigo 167). Admitida, entre outros casos, cando a prestación inclúe un proxecto ou solucións innovadoras, o que permite negociar os termos cos licitadores.
Procedemento aberto con especificacións funcionais. A opción máis sinxela cando a innovación cabe nun prego que describe resultados e non produtos, con criterios de adxudicación que valoren a solución técnica.

Como se empeza: da necesidade ao prego

Definir a necesidade en termos de resultado, con indicadores medibles: que problema, para quen, que debe conseguir a solución e como se comprobará.
Mapa de demanda temperá: publicar a necesidade para que o mercado saiba que existe e se poida preparar, e para detectar outras administracións co mesmo problema coas que agregar demanda.
Consulta preliminar do mercado: convocatoria pública, sesións coas empresas, cuestionario, informe de conclusións no expediente. Aquí decídese se hai solución no mercado (compra ordinaria), se hai que desenvolvela (CPTI) ou se hai que investigar antes (CPP).
Elixir o procedemento segundo o aprendido e redactar un prego funcional: prestacións, niveis de servizo, criterios de valoración da innovación, propiedade intelectual e industrial, fases, fitos e pagamentos.
Executar por fases con puntos de decisión: prototipo, piloto nun contorno real, despregamento. Cada fase péchase con evidencias medibles.
Escalar: a asociación para a innovación permite adquirir o resultado; noutros procedementos hai que prever no prego como se pasa do piloto ao servizo.

Como se financia

Fondos propios do organismo, como calquera contrato.
Programas específicos de CPI: o Ministerio de Ciencia e o CDTI cofinanciaron con fondos FEDER actuacións de compra pública de innovación de administracións autonómicas e locais a través de liñas de fomento da innovación desde a demanda; convén consultar a convocatoria vixente en cada momento.
Fondos europeos de recuperación e cohesión: moitos proxectos de IA, sensorización e dixitalización licitáronse con fondos Next Generation EU, PERTE e FEDER, coa xustificación técnica como parte do proxecto. Explicámolo en Next Generation EU para proxectos de dixitalización e na páxina de financiamento.
Programas europeos de compra precomercial e de innovación en consorcios de compradores públicos.

Que lle esixir ao provedor nunha compra de innovación

A innovación non exime das garantías; esíxeas máis:

Capacidade de innovar acreditada: proxectos de I+D+i executados con resultados en produción e, como acreditación dun terceiro, un sistema de xestión da innovación certificado conforme á ISO 56001, que explicamos en que é a ISO 56001 e que empresas deben obtela.
Método de desenvolvemento por fases con entregables verificables, e un piloto nun contorno real antes do despregamento.
Propiedade intelectual e industrial clara: con que queda o organismo (código, datos, modelos, documentación) e que explota o provedor, definido no prego e non ao final.
Seguridade desde o deseño: o resultado será un sistema do organismo e debe cumprir o Esquema Nacional de Seguridade, co provedor certificado, como detallamos en que é o ENS.
Cumprimento normativo do ámbito: se a solución usa intelixencia artificial, o Regulamento europeo de IA; se trata datos persoais, o RXPD; se é unha sede ou un servizo ao cidadán, a accesibilidade.
Plan de escalado e de saída: como se pasa a produción, quen mantén, que custa e como se cambia de provedor sen perder a solución.
Equipo estable: nun desenvolvemento que aínda non existe, o coñecemento está nas persoas; convén esixir o equipo nominal e penalizar a súa substitución.

Estas esixencias non favorecen as grandes integradoras: favorecen a quen innova de verdade e o acredita. Comparámolo en gran integradora ou empresa mediana.

Erros frecuentes

Licitar innovación cun prego de produto: se o prego describe unha solución concreta, xa non é CPI e exclúe as alternativas mellores.
Saltar a consulta preliminar: licítase sen saber que existe, e o resultado é unha licitación deserta ou un prezo irreal.
Confundir CPP e CPTI: contratar investigación coma se fose unha subministración, ou unha subministración coma se fose investigación.
Non prever o escalado: o piloto funciona e non hai procedemento para despregalo.
Deixar a propiedade intelectual para despois: é a fonte principal de conflitos.
Medir o éxito polo entregable e non polo resultado: a CPI xustifícase pola mellora do servizo, e así hai que medila.

A experiencia de CEDESA

Boa parte dos proxectos de CEDESA coa Administración foron, na práctica, compra de innovación: os asistentes virtuais con IA conversacional para 33 municipios rurais de Extremadura coa Consellería de Dixitalización, financiados con Next Generation EU e PERTE; os algoritmos de predición para redes de abastecemento de auga do Consorcio de Medio Ambiente de Badajoz, financiados polo PERTE Auga; e a etiquetaxe intelixente NFC para a rastrexabilidade agroalimentaria coa Deputación de Burgos. Contámolos na páxina de innovación e no artigo sobre intelixencia artificial aplicada ao sector público. CEDESA é unha das primeiras empresas de software de España certificadas en ISO 56001, e participa en consultas preliminares do mercado de administracións que buscan solucións que aínda non existen.

Preguntas frecuentes sobre a compra pública de innovación

Que é a compra pública de innovación?

Unha forma de contratación pública na que o organismo describe unha necesidade ou un resultado, non un produto, e contrata o desenvolvemento dunha solución nova ou significativamente mellorada que non está no mercado. Ten dúas modalidades: a compra precomercial, que contrata investigación e desenvolvemento, e a compra de tecnoloxía innovadora, que contrata un ben ou servizo que se pode desenvolver nun prazo razoable.

Que procedemento da Lei de contratos se usa para a compra de innovación?

Depende do caso: a asociación para a innovación (artigos 177 a 182) cando a necesidade non se pode satisfacer co que hai no mercado; o diálogo competitivo para contratos especialmente complexos; a licitación con negociación cando a prestación inclúe solucións innovadoras; ou o procedemento aberto cun prego funcional. A compra precomercial está excluída da lei polo seu artigo 8, respectando os seus principios.

É obrigatoria a consulta preliminar do mercado?

Non é obrigatoria en xeral, pero na compra de innovación é o paso que permite saber que existe, que é viable e a que custo. O artigo 115 esixe publicala, evitar vantaxes para os participantes e deixar constancia das súas conclusións no expediente.

Quen queda coa propiedade intelectual nunha compra de innovación?

O que fixe o prego. Na compra precomercial o organismo non se reserva en exclusiva os resultados e comparte riscos e beneficios; na compra de tecnoloxía innovadora o habitual é que o organismo reciba o código, os datos e a documentación necesarios para operar e facer evolucionar a solución. Debe definirse antes de licitar.

Como se financia a compra pública de innovación?

Con fondos propios, con programas de fomento da innovación desde a demanda cofinanciados con FEDER a través do Ministerio de Ciencia e do CDTI, con fondos Next Generation EU e PERTE nos proxectos de dixitalización, e con programas europeos de compra precomercial e innovadora. Convén comprobar a convocatoria vixente en cada momento.

Conclusión

A compra pública de innovación permítelle a unha administración contratar o que aínda non existe sen renunciar á concorrencia: describir a necesidade, consultar o mercado, elixir o procedemento axeitado, desenvolver por fases e esixirlle ao provedor capacidade de innovar acreditada, seguridade desde o deseño e un plan de escalado. É a vía pola que chegaron a produción os proxectos de IA, sensorización e rastrexabilidade que CEDESA executou con fondos europeos. Se o teu organismo ten un problema sen solución no mercado, cóntanolo na nosa páxina de contacto.