A accesibilidade web na Administración non é unha boa práctica: é unha obriga legal con norma técnica, declaración pública, unidade responsable e seguimento por parte do Observatorio de Accesibilidade Web. O Real decreto 1112/2018 impónllela a todos os sitios web e aplicacións móbiles do sector público, e na práctica o punto onde máis se incumpre é o que máis lle importa ao cidadán: a sede electrónica, os seus formularios e os documentos que descarga. Esta guía explica que esixe a norma, como se acredita, que falla habitualmente nas sedes e nos xestores de expedientes, e que lle debe esixir o organismo ao provedor para que a accesibilidade non dependa dunha revisión posterior.

Que esixe o Real decreto 1112/2018

O Real decreto 1112/2018, do 7 de setembro, traspón a Directiva (UE) 2016/2102 e obriga as administracións públicas, os organismos do sector público e outras entidades a que os seus sitios web e aplicacións para dispositivos móbiles sexan perceptibles, operables, comprensibles e robustos. O alcance é amplo: a información textual e non textual, os documentos descargables e os formularios, os contidos multimedia pregravados, as formas de interacción bidireccional e os procesos de identificación, autenticación, sinatura e pagamento, con independencia da tecnoloxía. As obrigas son aplicables aos sitios web desde o 23 de setembro de 2020 e ás aplicacións móbiles desde o 23 de xuño de 2021.

A norma técnica de referencia é a UNE-EN 301 549, a norma harmonizada europea de requisitos de accesibilidade de produtos e servizos TIC, que para os contidos web incorpora as Pautas de accesibilidade para o contido web (WCAG) 2.1 no nivel AA. Cumprir o real decreto é, na práctica, cumprir eses criterios en cada páxina, formulario e documento.

Ademais do contido, o real decreto impón obrigas de xestión:

Declaración de accesibilidade en cada sitio web e aplicación, co modelo da Decisión de execución (UE) 2018/1523: nivel de conformidade, contidos non accesibles e motivo, data da última revisión e vías de contacto e de reclamación.
Mecanismo de comunicación para que calquera persoa informe de fallos, solicite información accesible ou presente unha queixa, con prazos de resposta.
Unidade responsable de accesibilidade en cada entidade, que coordina, atende as comunicacións e elabora os informes.
Revisións periódicas de accesibilidade e remisión de información ao Observatorio de Accesibilidade Web, que realiza o seguimento e publica os resultados, e á Comisión Europea a través do informe nacional.

Por que a sede electrónica é o punto crítico

A portada institucional adoita estar coidada; o problema aparece onde o cidadán ten que facer algo:

Formularios da sede con campos sen etiqueta, erros sen describir, prazos de sesión sen aviso e validacións que só se ven pola cor.
Identificación e sinatura: pasos con certificados, ventás emerxentes e compoñentes que non se poden usar con teclado ou lector de pantalla, cando o real decreto os inclúe expresamente.
Documentos descargables: resolucións, anuncios e modelos en PDF sen estrutura, sen texto real ou escaneados como imaxe, que son inaccesibles por definición.
Notificacións e carpeta cidadá: táboas de datos sen cabeceiras, iconas sen alternativa, estados comunicados só coa cor.
Contidos xerados polo xestor de expedientes: se o sistema produce documentos e pantallas, produce tamén a súa accesibilidade ou a falta dela. Explicámolo en que debe cumprir un xestor de expedientes á medida.
Aplicacións móbiles publicadas sen revisión, que quedan fóra do control que si se fai na web.

O resultado é unha declaración de accesibilidade que promete o nivel AA e un servizo que unha persoa cega ou con mobilidade reducida non pode completar. Ante unha reclamación ou unha revisión do Observatorio, a responsabilidade é do organismo, non do provedor.

Como comprobar o estado actual

Revisión automática con ferramentas de análise, útil para detectar o 30 ou 40 por cento dos problemas máis mecánicos: contrastes, alternativas de imaxe, estrutura de cabeceiras, etiquetas de formulario.
Revisión manual coa metodoloxía de avaliación da conformidade das WCAG sobre unha mostra de páxinas e dos procesos completos: navegación con teclado, lector de pantalla, ampliación, formularios de principio a fin.
Probas con persoas usuarias con distintas discapacidades sobre os trámites máis frecuentes.
Revisión de documentos: mostra dos PDF publicados e dos xerados polos sistemas de tramitación.
Informe de revisión cos criterios incumpridos, a súa gravidade, a páxina ou o compoñente afectado e a corrección proposta, que alimenta a declaración de accesibilidade e o plan de corrección.

Que lle esixir ao provedor no prego

A accesibilidade conséguese no deseño e pérdese en cada actualización. Por iso o prego ten que fixala como requisito de entrega e de mantemento:

Conformidade coa UNE-EN 301 549 e coas WCAG 2.1 nivel AA en todas as interfaces públicas e nas internas cando as usen empregados públicos, con referencia expresa ao Real decreto 1112/2018.
Accesibilidade dos procesos completos, non das páxinas illadas: identificación, sinatura, pagamento, presentación de solicitudes e consulta de notificacións probados de extremo a extremo con teclado e lector de pantalla.
Documentos accesibles: todo PDF, formulario ou modelo xerados polo sistema con estrutura, texto real, etiquetas e orde de lectura; e unha ferramenta de comprobación integrada para o que soben os empregados.
Informe de revisión de accesibilidade con cada entrega relevante, realizado coa metodoloxía das WCAG e con corrección dos incumprimentos antes da aceptación.
Apoio á declaración de accesibilidade: o provedor achega a información técnica que o organismo necesita para redactala e actualizala.
Compoñentes e patróns accesibles documentados, para que as evolucións futuras non rompan o conseguido.
Formación para os xestores de contidos e para a unidade responsable de accesibilidade.
Penalidades por incumprimentos de nivel A ou AA non corrixidos en prazo, e obriga de corrixir os que detecten o Observatorio ou as reclamacións cidadás.

E un criterio de solvencia razoable: proxectos entregados con accesibilidade verificada, non só a promesa de cumprila. A guía de como preparar un prego técnico con ENS serve de base para integrar estas cláusulas coas de seguridade.

Accesibilidade, ENS e interoperabilidade: tres requisitos que van xuntos

Un sistema da Administración ten que ser accesible (Real decreto 1112/2018), seguro (Esquema Nacional de Seguridade, Real decreto 311/2022) e interoperable (Lei 39/2015 e Esquema Nacional de Interoperabilidade). Os tres resólvense no deseño e degrádanse se se deixan para o final. Por iso convén contratalos xuntos e esixirllos ao mesmo provedor, como explicamos en que é o ENS e por que o teu provedor debe telo e na comparación sobre gran integradora ou empresa mediana.

Como o aborda CEDESA

As plataformas de tramitación e servizos dixitais que CEDESA desenvolveu para as deputacións de Badajoz, Toledo e Ourense e para concellos como Guadalajara ou Puerto del Rosario incorporan a accesibilidade como requisito de deseño: compoñentes de interface accesibles, formularios e documentos xerados con estrutura, procesos probados con teclado e lector de pantalla e informes de revisión con cada entrega. Podes ver como traballamos na páxina de software para o sector público.

Preguntas frecuentes sobre a accesibilidade web na Administración

Que nivel de accesibilidade esixe o Real decreto 1112/2018?

O da norma harmonizada UNE-EN 301 549, que para os contidos web incorpora as WCAG 2.1 no nivel AA. Aplícase aos sitios web do sector público desde o 23 de setembro de 2020 e ás aplicacións móbiles desde o 23 de xuño de 2021, e inclúe documentos descargables, formularios e procesos de identificación, sinatura e pagamento.

Que é a declaración de accesibilidade?

Un documento público, co modelo da Decisión de execución (UE) 2018/1523, que cada sitio web e aplicación do sector público debe publicar: nivel de conformidade, contidos non accesibles e o seu motivo, data da última revisión, mecanismo de comunicación e vía de reclamación. Debe actualizarse con cada revisión.

Teñen que ser accesibles os PDF da sede electrónica?

Si. O real decreto inclúe expresamente os documentos descargables. Un PDF escaneado como imaxe ou sen estrutura de cabeceiras, texto real e etiquetas non é accesible, e é un dos incumprimentos máis frecuentes nas sedes electrónicas.

Quen responde se a sede electrónica non é accesible?

O organismo titular do sitio, ante o Observatorio de Accesibilidade Web, as reclamacións cidadás e, se é o caso, os tribunais. Por iso o prego debe trasladarlle ao provedor a obriga de entregar e manter a accesibilidade, con informes de revisión e penalidades.

Como se comproba a accesibilidade dunha sede electrónica?

Cunha revisión automática dos problemas mecánicos, unha revisión manual coa metodoloxía das WCAG sobre unha mostra de páxinas e sobre os procesos completos con teclado e lector de pantalla, probas con persoas usuarias e unha revisión dos documentos publicados e xerados. O resultado é un informe con criterios incumpridos, gravidade e correccións.

Conclusión

A accesibilidade web na Administración xógase na sede electrónica: nos formularios, na identificación, na sinatura e nos documentos que o cidadán necesita para completar un trámite. O Real decreto 1112/2018 fixa a norma, a declaración e o seguimento; o que decide o resultado é esixirlla ao provedor como requisito de deseño, de entrega e de mantemento. Se o teu organismo vai renovar a sede ou o xestor de expedientes, cóntanos o teu caso na nosa páxina de contacto.