Nunha explotación gandeira, nunha asociación de criadores ou nunha cooperativa, a rastrexabilidade non é un informe: é un fluxo continuo de nacementos, identificacións, movementos, tratamentos, controis e baixas que hai que comunicar aos rexistros oficiais en prazo e sen erros. Boa parte dese fluxo segue a facerse con libretas, con follas de cálculo e tecleando de novo os datos nas aplicacións da comunidade autónoma. A rastrexabilidade gandeira dixital consiste en capturar cada dato unha soa vez, no momento en que ocorre e co animal diante, e en que de aí saian o libro de explotación, as comunicacións ao rexistro e os datos que necesita o libro xenealóxico ou o control leiteiro. Esta guía explica como está organizada a rastrexabilidade en España, que esixe a identificación dos animais e como se dixitaliza o circuíto completo do crotal ao REGA.

Como está organizada a rastrexabilidade animal en España

A columna vertebral é o Sistema Integral de Rastrexabilidade Animal (SITRAN), a base de datos do Ministerio de Agricultura que integra tres rexistros alimentados polas comunidades autónomas:

REGA, o Rexistro Xeral de Explotacións Gandeiras, cos datos de cada explotación (código, titular, localización, especies, clasificación zootécnica e sanitaria), regulado polo Real decreto 479/2004.
RIIA, o Rexistro de Identificación Individual de Animais, cos animais identificados individualmente: vacún, ovino, cabrún, équidos, camélidos e cérvidos.
REMO, o Rexistro Xeral de Movementos do Gando, cos movementos individuais nesas especies e por lotes no resto, os dous regulados polo Real decreto 728/2007.

Por riba está a normativa europea de sanidade animal: o Regulamento (UE) 2016/429 e o seu Regulamento delegado (UE) 2019/2035 sobre identificación e rexistro, que fixan que animais se identifican, con que medios e en que prazos, e a obriga dos operadores de manteren rexistros actualizados e de comunicaren os movementos.

Cada comunidade autónoma xestiona as súas aplicacións e os seus prazos de comunicación e intégraos no SITRAN; en Extremadura, por exemplo, o sistema de sanidade animal é SISAEX. Un sistema de xestión gandeira debe falar coa aplicación autonómica que corresponda, porque é aí onde se comunica.

Que esixe a identificación dos animais

A identificación é o punto de partida de toda a rastrexabilidade, e cada especie ten o seu réxime:

Vacún: identificación individual con dous medios, con crotal convencional e, cada vez máis, medio electrónico, código individual único, documento de identificación e rexistro no RIIA en prazo desde o nacemento.
Ovino e cabrún: identificación individual cun medio electrónico (bolo ruminal ou crotal electrónico) e un medio convencional, salvo excepcións para animais destinados ao sacrificio antes dunha idade determinada.
Porcino: identificación por lotes co código da explotación, mediante crotal ou tatuaxe, e movementos por lotes.
Équidos: identificación individual con microchip e documento de identificación equina.

Os medios electrónicos seguen as normas ISO 11784 e ISO 11785 (transpondedores de baixa frecuencia en formato FDX-B ou HDX), o que permite lelos con lectores de man, bastóns de lectura na manga ou antenas fixas en corredores, básculas e salas de muxidura. Esa lectura é a que converte a identificación en dato sen ter que teclealo.

Que documentos e comunicacións xera unha explotación

A partir da identificación, o operador ten que manter e comunicar:

Libro de rexistro da explotación, con altas, baixas, nacementos, movementos e incidencias, actualizado en prazo e dispoñible para a inspección.
Comunicación de nacementos, identificacións e baixas ao rexistro autonómico e, a través del, ao RIIA.
Movementos coa súa documentación sanitaria de traslado e a súa comunicación ao REMO, tanto na orixe coma no destino.
Tratamentos veterinarios e rexistro de medicamentos, cos tempos de espera.
Controis sanitarios oficiais e a súa cualificación.
Datos zootécnicos cando a explotación participa nun libro xenealóxico, no control de rendementos ou nun programa de mellora: filiacións, pesadas, cualificacións morfolóxicas, control leiteiro, conforme ao Real decreto 45/2019 sobre normas zootécnicas.
Declaracións para axudas da Política Agraria Común, que cruzan o censo cos rexistros oficiais.

Feito á man, cada dato escríbese tres veces: na libreta, na folla de cálculo e na aplicación oficial. Cada copia é unha oportunidade de erro e un prazo que se pode incumprir.

Como se dixitaliza do crotal ao REGA

Un sistema de rastrexabilidade gandeira dixital fai que o dato se capture unha vez e viaxe só:

Captura en campo co animal diante: aplicación móbil que le o crotal ou o bolo electrónico cun lector conectado, identifica o animal e rexistra o evento (nacemento, identificación, tratamento, pesada, movemento, baixa) con data, hora, usuario e localización. Debe funcionar sen cobertura, porque na manga, na nave ou no pasto non a hai, e sincronizar despois.
Validación no momento: o sistema comproba que o crotal existe, que o animal está na explotación, que o movemento é coherente co estado sanitario e que o prazo de comunicación non venceu, e avisa antes de que o erro chegue ao rexistro.
Libro de explotación electrónico xerado desde os eventos, sempre ao día e exportable para a inspección.
Comunicacións ao rexistro autonómico preparadas ou enviadas desde o sistema, con xustificante de recepción e rexistro do comunicado, no canto de tecleadas de novo na aplicación oficial.
Integración con básculas, lectores fixos e salas de muxidura, para que as pesadas e os controis se rexistren sós.
Datos zootécnicos: as filiacións, as pesadas e as cualificacións alimentan o libro xenealóxico e o control de rendementos da asociación sen ter que introducilos de novo.
Rastrexabilidade cara a adiante: o animal que sae para o matadoiro ou para outra explotación leva o seu historial completo, e o lote de produto que chega á industria pode enlazarse cos animais de orixe, como explicamos na guía de software ERP para industria cárnica e matadoiros.
Informes e alertas: censo actualizado, prazos de comunicación próximos a vencer, tratamentos con tempo de espera activo, animais sen identificar.

O caso das asociacións de criadores

As asociacións que xestionan un libro xenealóxico oficial teñen a rastrexabilidade máis esixente: cada animal inscrito debe ter a súa filiación acreditada, os seus controis de rendemento e as súas cualificacións, e todo iso debe cadrar co censo oficial de cada explotación asociada e cos movementos comunicados ao REMO. Ademais, remiten información aos organismos pagadores autonómicos e participan en programas de mellora. Un sistema de xestión para asociacións une o censo individual de cada animal (crotal, chip, código REGA da explotación), o libro xenealóxico, o control leiteiro ou de rendementos con aplicacións móbiles que funcionan sen cobertura, as pesadas e as cualificacións morfolóxicas, e as comunicacións co REGA adaptadas á normativa de cada comunidade autónoma. É o tipo de solución que non existe como produto estándar e que CEDESA desenvolveu para asociacións gandeiras e para o instituto de investigación agroalimentaria das Illas Baleares, como contamos en software para asociacións gandeiras e na páxina de software agroalimentario.

Que lle pedir a un sistema de rastrexabilidade gandeira

Lectura de identificadores electrónicos ISO 11784 e ISO 11785 con lectores de man e fixos.
Aplicación móbil que funcione sen cobertura, con validacións no momento.
Libro de explotación electrónico exportable e comunicacións ao rexistro autonómico integradas, con xustificante de recepción.
Modelo de datos que cubra especies, explotacións, animais, lotes, movementos, tratamentos e datos zootécnicos.
Integración con básculas, con salas de muxidura e co ERP da industria cando o animal sae da explotación.
Seguridade e protección de datos: os titulares de explotación son persoas e as explotacións teñen localización; se o sistema o usa unha administración ou unha asociación con fondos públicos, aplícase o Esquema Nacional de Seguridade.
Propiedade do sistema e dos datos por parte da asociación ou da cooperativa.

Preguntas frecuentes sobre a rastrexabilidade gandeira dixital

Que é o SITRAN?

O Sistema Integral de Rastrexabilidade Animal do Ministerio de Agricultura, que integra o REGA (rexistro de explotacións), o RIIA (rexistro de identificación individual de animais) e o REMO (rexistro de movementos), alimentados polas comunidades autónomas. É a base de datos oficial coa que se contrasta calquera rastrexabilidade gandeira en España.

Que animais deben identificarse electronicamente?

O ovino e o cabrún identifícanse individualmente cun medio electrónico e outro convencional, con excepcións para animais destinados a un sacrificio temperán; o vacún, con dous medios, cada vez máis cun electrónico; os équidos, con microchip. O porcino identifícase por lotes co código da explotación. Os medios electrónicos seguen as normas ISO 11784 e ISO 11785.

Que obrigas de rexistro ten unha explotación gandeira?

Manter actualizado o libro de rexistro da explotación, comunicar en prazo os nacementos, as identificacións, os movementos e as baixas ao rexistro da súa comunidade autónoma, rexistrar os tratamentos veterinarios cos seus tempos de espera e conservar a documentación sanitaria dos traslados, ademais dos datos zootécnicos se participa nun libro xenealóxico ou nun control de rendementos.

Pode un sistema dixital comunicarse directamente co REGA?

As comunicacións fanse a través das aplicacións e dos servizos de cada comunidade autónoma, que alimentan o SITRAN. Un sistema de xestión pode preparar e, cando a comunidade o permite, enviar esas comunicacións desde os eventos rexistrados en campo, con xustificante de recepción e rexistro, o que evita ter que teclealas de novo na aplicación oficial.

Que diferenza hai entre rastrexabilidade gandeira e rastrexabilidade alimentaria?

A gandeira segue o animal vivo desde o seu nacemento ata a súa saída da explotación; a alimentaria segue o produto desde o matadoiro ou a industria ata o consumidor. Un sistema completo enlaza as dúas: o lote de produto vincúlase cos animais de orixe e co seu historial.

Conclusión

A rastrexabilidade gandeira dixital consiste en ler o crotal ou o bolo co animal diante, rexistrar o evento unha soa vez sen cobertura e deixar que de aí saian o libro de explotación, as comunicacións ao rexistro autonómico e ao SITRAN, e os datos do libro xenealóxico ou do control de rendementos. É o que evita volver teclear os datos, os prazos incumpridos e as discrepancias co censo oficial. Se a túa asociación, cooperativa ou explotación quere dar ese paso, cóntanos o teu caso na nosa páxina de contacto.